Hej!
Mam na imię Joanna, jestem psycholożką i mamą dwóch córek. Pracuję, przyjaźnię się i znam z wieloma bardzo różnymi dziewczynami i kobietami. A także z osobami, którym przy urodzeniu przypisano płeć żeńską, ale które nie czują się kobietami (co się zdarza i jest OK).
To całkiem spora grupa bardzo różnych osób, które mają za sobą pierwszą miesiączkę. Z rozmów z nimi wiem, że dla wielu dojrzewanie było (lub jest) czasami trudne i zaskakujące. Tyle rzeczy się zmienia… Nie tylko wygląd ciała, ale też emocje, potrzeby, sposób myślenia. Na przykład – możesz chcieć wyglądać tak samo, jak twoje koleżanki i jednocześnie wyróżniać się spośród nich oryginalnym wyglądem. To skomplikowane, gdy na raz chce się dwóch różnych rzeczy, prawda? Męczące może być także to, że często zmienia się nastrój – cieszysz się na coś, a za chwilę czujesz rozczarowanie, złość lub smutek. Marzysz, żeby wszyscy dali ci spokój, a dosłownie za chwilę chcesz być ze znajomymi. Trudno za tym nadążyć. Ale to wszystko jest OK.
Jeśli coś Cię trapi, koniecznie porozmawiaj z bliską dorosłą osobą. To może być ktoś z rodziny, ale też nauczycielka, psycholog czy pedagog ze szkoły. Możesz także zadzwonić pod telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (116111), napisać na czacie ze strony 116111.pl. A jeśli martwisz się o kogoś w Twoim otoczeniu, zajrzyj na stronę helppp.pl i dowiedz się, co robić w trudnych sytuacjach.
Pomyślałam, że zbiorę dla Ciebie trochę informacji, które mogą Ci pomóc w tym czasie Twojego życia, kiedy wiele spraw przeżywasz po raz pierwszy.
Pierwsza miesiączka
Umówmy się – to zawsze pewne zaskoczenie. Pierwsza miesiączka nie informuje Cię parę dni wcześniej: „Przygotuj się, nadchodzę”. Może być tak, że pojawi się najpierw gorsze samopoczucie, lekkie pobolewanie w podbrzuszu, tkliwość piersi albo trochę wydzieliny (bezbarwnej albo lekko brązowawej), którą zauważysz na bieliźnie. Ale może też wcale takich sygnałów nie być. Niektóre dziewczyny mówią, że po prostu miały takie dziwne uczucie, które skłoniło je do pójścia do toalety – jakby szczypanie albo uczucie wilgoci. Inne, zauważyły ciemną plamę na majtkach albo czerwony ślad na papierze toaletowym, gdy wycierały się po zrobieniu siku. No i zdarza się, choć rzadziej niż się wydaje, że pojawia się plama na spodniach czy spódnicy.
Jeśli zauważysz plamę krwi u innej dziewczyny albo kobiety, podejdź do niej i dyskretnie o tym powiedz. Zaproponuj pomoc, np. że pomożesz znaleźć łazienkę albo zasłonisz jej plamę swoją bluzą. To nic nie kosztuje, a może być prawdziwym wsparciem.
Q Podczas świąt moja daleka ciocia zapytała przy wszystkich, czy już miesiączkuję. Poczułam się okropnie. Dlaczego dorośli robią takie głupie rzeczy?
A Ta osoba przekroczyła Twoje granice. I wyraźnie to poczułaś. Niektórzy ludzie mają w sobie za mało wrażliwości i empatii. Nie zastanawiają się, czy mają prawo wypytywać drugą osobę o intymne sprawy. Na dodatek części dorosłych wydaje się, że mogą pozwolić sobie na niedelikatne zachowanie wobec dziecka czy młodej osoby. To nie jest OK. Nie musisz w ogóle odpowiadać na takie pytanie. Jeśli chcesz, możesz odpowiedzieć: „Nie chcę o tym rozmawiać”. Dobrze działa też reakcja pytaniem na pytanie, np.: „A czemu ciocia chciałaby to wiedzieć?” lub „Dlaczego zadajesz mi takie pytanie właśnie teraz?”. Można także odpowiedzieć zmieniając temat: „Ciocia chyba chciała zapytać, co u mnie słychać. Otóż, ostatnio zaczęłam uczyć się hiszpańskiego…”
Pierwsze rozmowy
Część dziewczyn już od dawna rozmawiała w domu o tym, czym jest pierwsza miesiączka i dojrzewanie. Może Ty też do nich należysz? Masz przygotowaną „na wszelki wypadek” kosmetyczkę z podpaskami i wiesz, jak ich użyć. Jeśli tak, to super.
Ale – szczerze – jest na świecie wiele kobiet, które nie były tak przygotowane do pierwszej miesiączki. Nie wiedziały, co się dzieje. Czuły mieszankę emocji – trochę się bały, trochę były zdziwione, trochę zaciekawione, a trochę dumne. Ciekawe, że wiele dziewczyn czuło rodzaj zawstydzenia. Miesiączka na pewno jest czymś intymnym, prywatnym, ale absolutnie normalnym. Można chronić swoją prywatność, ale nie ma czego się wstydzić.
Czasem słyszy się takie słowa: „Pierwszy okres? Gratulacje, stałaś się kobietą!”.
Ciekawa jestem, jak to dla Ciebie brzmi. Mnie przychodzi do głowy, że kobiecość to coś bardziej złożonego niż cykl miesiączkowy. Okres oznacza, że Twoje ciało dojrzewa i być może kiedyś będzie gotowe na ciążę. Ale myślę, że można już miesiączkować i jeszcze nie wiedzieć, czym jest kobiecość. A można miesiączkować i czuć się bardzo kobieco. Ludzie mają różnie.
Q Moje koleżanki już miesiączkują, a ja jeszcze nie. Denerwuje mnie to, bo uważają się ważniejsze ode mnie. Co mogę zrobić?
A Zastanów się, po czym poznajesz, że koleżanki uważają się za ważniejsze. Być może powiedziały coś takiego wprost – wtedy możesz odpowiedzieć spokojnie, np. „Dla mnie jesteście dokładnie tak samo ważne jak przed miesiączką” albo „Rozumiem, że tak uważacie, ja myślę inaczej”.
Może być tak, że domyślasz się ich nastawienia. Z tym jest pewien kłopot – nie wiadomo, czy dobrze zgadujesz. Możesz z nimi o tym porozmawiać. Możesz też skupić się na sobie – czy brak miesiączki jest dla Ciebie czymś niepokojącym? Jeśli tak, porozmawiaj z kimś dorosłym, a najlepiej poproś rodziców, by zapisali Cię do lekarza. A może po prostu chcesz już wiedzieć, jak to jest miesiączkować. To trochę jak z czekaniem na wakacyjny wyjazd. Masz jakieś wyobrażenia, oczekiwania. Trochę się niecierpliwisz. Ale to, że czekasz, nie ma związku z tym, jaką jesteś osobą, jak cię można określić albo ocenić.
Pierwsze cykle
Od pierwszego krwawienia organizm wchodzi w pewien rytm: pierwszy dzień miesiączki to pierwszy dzień cyklu miesiączkowego, który trwa aż do następnej miesiączki. To ważne, żeby notować albo zaznaczać w specjalnej aplikacji, kiedy pojawia się okres. Chodzi o sprawdzanie, czy cykle są mniej więcej podobnej długości. Na początku może być różnie. To dla ciała czas „trenowania” i nie wszystko jeszcze działa idealnie.
Obserwuj siebie – jak się czujesz na początku, w środku i pod koniec cyklu. Jak zmienia się wydzielina z pochwy, samopoczucie, wygląd skóry, włosów, odczucia w dole brzucha i w piersiach. To naprawdę ciekawe i możesz się o sobie wiele dowiedzieć!
Q Moja siostra mówi czasem, że ma PMS i że dlatego jest dla mnie niemiła. Ja też będę mieć PMS?
A PMS, czyli zespół napięcia przedmiesiączkowego, pojawia się na parę dni przed okresem, ale raczej u dorosłych kobiet, nie u nastolatek. Można wtedy czuć rozdrażnienie, przygnębienie, potrzebować więcej odpoczynku. Jednak to nie może być usprawiedliwienie dla niemiłego zachowania. Warto uczyć się zdrowego regulowania emocji i dbania o siebie.
Pierwsza wizyta u ginekologa
Już na początku okresu dojrzewania dobrze jest odwiedzić ginekologa lub ginekolożkę. Na wizytę musisz pójść z rodzicem albo opiekunem prawnym.
Warto wybrać kogoś sprawdzonego (np. lekarza, do którego chodzi mama albo jakaś znajoma osoba), sympatycznego i nastawionego na to, by spokojnie odpowiadać na wszystkie pytania. Wyjaśni Ci, jak dbać o higienę intymną, co powinno zwrócić twoją uwagę w czasie miesiączki. Omówi z Tobą także to, jakie badania powinnaś wykonywać w przyszłości, by dbać o swoje zdrowie. Lepiej takie rzeczy wiedzieć z dobrego źródła i móc dopytać, jeśli coś wydaje się niejasne.
Do ginekologa chodzi się nie tylko wtedy, gdy coś dolega. To taki lekarz, którego należy odwiedzać regularnie, przynajmniej raz w roku, żeby zadbać o zdrowie.
Q Czy w czasie pierwszej wizyty będę musiała się rozebrać i dać zbadać?
A Zwykle nie ma takiej potrzeby, chyba że coś Cię niepokoi, boli albo np. odczuwasz podrażnienie okolic intymnych i trzeba sprawdzić, jaka może być przyczyna. Ale nawet wtedy lekarz powinien zadbać, żebyś nie poczuła się skrępowana i mogła zasłonić się jednorazową spódniczką (są dostępne w lepiej wyposażonych gabinetach) albo swoim ubraniem (np. dłuższą bluzką). Pamiętaj, że możesz szczerze przyznać, że czegoś się obawiasz albo nie wiesz, co zrobić. Lekarz jest przyzwyczajony do różnych reakcji pacjentek i rozumie, że można się stresować wizytą.
Joanna Szulc - Psycholożka, dziennikarka, redaktorka. Ukończyła psychologię, socjologię, kursy z zakresu wspierania rodziców, kurs psychoterapii dzieci i młodzieży CBT. Jest autorką tekstów i książek dla rodziców, m.in. „Kochaj i pozwól na bunt. Jak wspierać nastolatki w dorastaniu”, „Sama mama. Jak przejść przez rozwód i żyć dalej”, „Jest z nami dziecko. Poradnik początkujących rodziców”, „Sensoryczne niemowlę”. Była redaktorką naczelną miesięcznika „Dziecko”. Współpracuje z „Wysokimi obcasami”, „Newsweek Psychologia dziecka”, „Newsweek Psychologia nastolatka”, magazynem dla dzieci „Świerszczyk”. Prowadzi sesje konsultacyjne i wspierające dla rodziców.
fot. Karolina Bielawska-Lis